Akdeniz Anemisi (Talasemi) Nedir?
Hematoloji

Akdeniz Anemisi (Talasemi) Nedir?

    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Nedir?

    Akdeniz anemisi (Talasemi), genetik bir hastalıktır ve kanın normal şekilde üretilememesine neden olur. Bu durum, hemoglobin adı verilen proteinin yapısında bir anormallik olduğu için oluşur. Hemoglobin, kanımızdaki oksijeni taşımak için gereklidir.

    Akdeniz anemisi, aynı zamanda talasemi olarak da bilinir ve özellikle Akdeniz bölgesinde sık görüldüğü için bu isimle anılır. Hastalık, anne ve babadan birinden ya da her ikisinden de taşınan genler nedeniyle oluşur. Bu genler normalde hemoglobin yapısını kodlamak için kullanılır ancak talasemi hastalarında, bu genlerin bir veya daha fazlası mutasyona uğramıştır.


    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Nedenleri

    Akdeniz anemisi (Talasemi), genetik bir hastalıktır ve anne ve babadan birinden ya da her ikisinden de taşınan anormal hemoglobin yapısını kodlayan genler nedeniyle oluşur. Normalde, hemoglobin proteinindeki genetik kodlar, normal hemoglobin zincirlerinin üretilmesini sağlar. Ancak talasemi hastalarında, bu genlerde bir mutasyon olur ve normal hemoglobin zincirlerinin üretimi engellenir.

    Talasemi, iki ana tipte sınıflandırılır: alfa ve beta talasemi. Alfa talasemi, alfa globin zincirlerinin yapımındaki bir anormallikten kaynaklanırken, beta talasemi beta globin zincirlerindeki bir mutasyondan kaynaklanır.

    Anormal genler, bir kişinin anne veya babasından miras alınabilir. Ebeveynlerin her ikisi de normal genlere sahip ise, çocuklarında talasemi olasılığı yoktur. Ancak bir ebeveynde anormal bir gen varsa ve diğer ebeveynde normal genler varsa, çocuklarının taşıyıcı olma olasılığı vardır. İki taşıyıcı ebeveynin birlikte çocukları olması durumunda, çocuklarının talasemi hastası olma olasılığı yüzde 25'tir.

    Talasemi, özellikle Akdeniz, Orta Doğu ve Asya'da sık görülür. Bu bölgelerdeki insanlar arasında, anormal genlere sahip olanların sayısı normal popülasyondan daha yüksektir.

    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Çeşitleri

    Akdeniz Anemisi'nin üç çeşidi vardır: Alfa Talasemi, Beta Talasemi ve Hemoglobin E Talasemi.

    Alfa Talasemi: Bu, normalde kırmızı kan hücrelerinin yapımında yer alan alfa globin zincirlerinin üretimindeki bir mutasyon nedeniyle ortaya çıkar. Bu türün çeşitleri, en hafif formdan en ağır formuna kadar değişir. Hidrops fetalis, en ağır formdur ve bebeklerde ölümcül bir durum olarak bilinir.

    Beta Talasemi: Bu, normalde kırmızı kan hücrelerinin yapımında yer alan beta globin zincirlerinin üretimindeki bir mutasyon nedeniyle ortaya çıkar. Bu türün değişik çeşitleri bulunmaktadır. Beta Talasemi Major, en ağır formdur ve yaşamın ilk yıllarında ciddi anemi, yetersiz büyüme ve gelişme, kemik deformiteleri, karaciğer ve dalak büyümesi gibi belirtilere neden olabilir. Beta Talasemi Minor ise daha hafif bir formdur ve genellikle semptomlara neden olmaz.

    Hemoglobin E Talasemi: Bu, bir beta globin zinciri yerine normalde üretilen bir hemoglobin varyantı olan Hemoglobin E'nin üretildiği bir mutasyon nedeniyle ortaya çıkar. Bu türün değişik çeşitleri vardır ve semptomlar hastadan hastaya değişebilir.

    Her üç çeşit de, yetersiz veya anormal kırmızı kan hücreleri üretimine neden olduğundan, çeşitli semptomlara neden olabilirler. Ancak semptomlar, çeşitlere, hastalığın şiddetine ve bireysel faktörlere bağlı olarak değişebilir.


    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Belirtileri

    Hastalık belirtileri, hastalığın ciddiyetine ve türüne göre değişebilir, ancak genellikle soluk cilt, yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı ve kalp problemleri gibi belirtiler görülür. Tedavisi, kan transfüzyonları, kemik iliği nakli ve bazı ilaçlar gibi yöntemlerle yapılabilir.

    Akdeniz anemisi (Talasemi), hemoglobin proteinindeki anormallikler nedeniyle kanın normal şekilde üretilememesi sonucu ortaya çıkar. Hastalığın belirtileri, hastalığın ciddiyetine ve türüne göre değişebilir. Bazı insanlar hafif semptomlarla yaşarken, diğerleri hayatlarını tehdit edebilecek kadar ciddi semptomlar yaşayabilirler. Belirtiler şunlardır:

    Yorgunluk, halsizlik ve hızlı nefes alma
    Soluk cilt
    Kilo kaybı ve yetersiz büyüme (çocuklarda)
    Kemik ağrısı ve kemik kırıkları
    Karaciğer ve dalak büyümesi
    İştah kaybı ve karın ağrısı
    Kalp problemleri ve kalp yetmezliği
    Ciltte sarımsı renk (sarılık)
    İdrarın koyu renkte olması
    İnfeksiyonlara yatkınlık
    Bu belirtiler, hastalığın ciddiyetine ve türüne göre değişebilir. Bazı insanlar hafif semptomlarla yaşarken, diğerleri hayatlarını tehdit edebilecek kadar ciddi semptomlar yaşayabilirler. Bu nedenle, talasemi hastalığından şüphelenen kişiler, doktorlarına başvurmalı ve teşhis ve tedavi için gereken adımları atmalıdırlar.

    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Tanısı

    Akdeniz anemisi (Talasemi) tanısı, kan testleri ve genetik testler gibi çeşitli yöntemler kullanılarak konulabilir. Tanı, belirtilerle başlayarak, genetik testler ve kan testleri gibi tıbbi testlerin kullanımıyla yapılır.

    Hemoglobin elektroforezi adı verilen bir kan testi, talasemi türlerini belirlemek için kullanılabilir. Bu test, hemoglobin proteinlerinin farklı türlerini ayırt ederek normal ve anormal hemoglobin türlerinin oranını belirler.

    Hasta, bir genetik test yaptırarak da talasemi taşıyıcısı olup olmadığını öğrenebilir. Bu test, hastanın kan örneğindeki genetik materyali analiz ederek anormal hemoglobin zincirlerinin oluşumuna neden olan mutasyonları belirler.

    Ayrıca, çocukluk döneminde talasemi taşıyıcılığı olup olmadığı tespit edilir ise, talasemi hastalığının ortaya çıkmasını engellemek için erken müdahale ve tedavi planları yapılabilir.

    Tanı konulduktan sonra, doktorlar uygun tedavi seçeneklerini önererek, hastaların semptomlarını kontrol etmek ve yaşam kalitelerini artırmak için çalışırlar.

    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Tedavi Yöntemleri

    Akdeniz anemisi (Talasemi) tedavi seçenekleri, hastalığın ciddiyetine, semptomlara ve kişinin yaşına bağlıdır. Tedavi seçenekleri şunları içerebilir:

    Kan transfüzyonları: Talasemisi olan kişiler, düzenli kan transfüzyonlarına ihtiyaç duyabilirler. Bu, anemiyi kontrol altında tutmaya yardımcı olur ve semptomların şiddetini azaltır. Ancak, uzun süreli kan transfüzyonları, vücutta aşırı demir birikmesine neden olabilir.

    Demir bağlayıcı ilaçlar: Düzenli kan transfüzyonları, vücutta aşırı demir birikmesine neden olabilir. Demir birikimi, çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Demir bağlayıcı ilaçlar, vücuttaki aşırı demir miktarını azaltmak için kullanılır.

    Kemik iliği nakli: Kemik iliği nakli, ciddi talasemi vakalarında tedavi seçeneği olarak kullanılabilir. Kemik iliği nakli, sağlıklı kemik iliği hücrelerinin hastanın kemik iliği hücreleriyle değiştirilmesi işlemidir. Bu işlem, talasemi semptomlarını kontrol etmeye yardımcı olabilir.

    Farklılığa uyarlanmış hücre tedavisi: Bu yeni bir tedavi yöntemidir. Hastalıklı hücreler, sağlıklı hücrelere dönüştürülür. Sağlıklı hücreler, hastanın kemik iliğine enjekte edilir ve talasemi semptomlarını kontrol etmeye yardımcı olabilir.

    Talasemi tedavisi, tek bir yaklaşım yerine bir dizi tedavi yönteminin birleştirilmesiyle oluşan bir tedavi planı gerektirir. Bu nedenle, doktorlar hastaların tedavi planlarını kişiselleştirebilir ve hastalığın ciddiyeti, semptomları ve yaşa uygun bir tedavi seçeneği önerirler.

    Akdeniz Anemisi (Talasemi) Nasıl Önlenir?

    Akdeniz anemisi (Talasemi), kalıtsal bir hastalıktır, bu nedenle tamamen önlenebilecek bir hastalık değildir. Ancak, hastalığın yaygın olması ve akraba evliliği riskini artırması nedeniyle, önleyici önlemler alınabilir.

    Genetik danışmanlık: Akdeniz anemisine yatkın çiftlerin, bebeklerinin talasemi taşıyıcısı olup olmadıklarını öğrenmek için genetik danışmanlık alması önemlidir. Ayrıca, eğer çiftin biri talasemi taşıyıcısıysa, diğerinin de test edilmesi önerilir. Böylece, çiftlerin talasemi riskini azaltmalarına yardımcı olacak bir doğum planlaması yapılabilir.

    Prenatal test: Anne adayı taşıyıcılık veya hastalık riski taşıyorsa, gebelik öncesi testlerle fetüsün talasemi taşıyıcılığı veya hastalık durumu tespit edilebilir. Bu, çocuğun talasemi hastası olup olmayacağına dair bilgi sağlar ve gerekli önlemlerin alınmasına yardımcı olur.

    Yeni doğan taraması: Birçok ülke, talasemi taşıyıcılığı veya hastalık durumunu tespit etmek için yeni doğan taraması yapar. Bu sayede, erken tanı konulur ve tedaviye mümkün olan en kısa sürede başlanarak, hastalığın ilerlemesi önlenebilir.

    Akraba evliliklerinden kaçınma: Akdeniz anemisi, akraba evlilikleri nedeniyle daha yaygın olabilir. Bu nedenle, akraba evliliklerinden kaçınılması, talasemi riskinin azaltılmasına yardımcı olur.

    Özetlemek gerekirse, Akdeniz anemisi tamamen önlenebilir bir hastalık değildir, ancak genetik danışmanlık, prenatal test, yeni doğan taraması ve akraba evliliklerinden kaçınmak gibi önleyici önlemler alınabilir ve hastalığın görülme sıklığı azaltılabilir.
     

    "Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz."

    Yazar Hakkında

    Tıbbi Yayın Kurulu

    Tıbbi Yayın Kurulu

    tarafından 30.03.2023 tarihinde onaylandı.

    İletişim Formu

    Aynur UğurBİLGİN
    Hematoloji

    Prof. Dr.

    Aynur Uğur BİLGİN

    Koru Ankara Hastanesi