DEHB Nedir? Teşhisi ve Tedavisi
Psikoloji

DEHB Nedir? Teşhisi ve Tedavisi

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), genellikle çocukluk döneminde başlayan ve dikkat kontrolü, hiperaktivite ve dürtüsel davranışlarla karakterize edilen bir nörogelişimsel bozukluktur. Bu durum, sadece çocukları değil, gençleri ve yetişkinleri de etkileyebilir.

    DEHB'nin temel özellikleri üç ana kategoride incelenebilir:

    • • Dikkat Eksikliği: Kişi, görevlere odaklanmakta zorlanır, ayrıntıları atlayabilir, görevleri tamamlamakta güçlük çekebilir ve genellikle unutkan olabilir. Sık sık hatalar yapabilirler çünkü detaylara dikkat etmekte güçlük çekerler.
    • • Hiperaktivite: Kişi, sürekli olarak yerinde duramama, huzursuzluk, sabırsızlık, aşırı konuşma ve aşırı hareketlilik gibi belirtiler gösterebilir. Bu belirtiler, diğer insanlarla etkileşimde ve görevlerde sıkıntılara neden olabilir.
    • • Dürtüsel Davranışlar: Kişi, düşünmeden davranma eğiliminde olabilir. Ani tepkiler verme, beklememe veya konuşmadan önce düşünmeme gibi davranışlar bu kategoriye girer.

    DEHB'nin kesin nedeni tam olarak anlaşılmamıştır, ancak genetik faktörler, beyin kimyasındaki dengesizlikler ve çevresel etmenlerin bir araya gelmesinin rol oynayabileceği düşünülmektedir.

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Belirtileri Nelerdir?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), genellikle çocukluk döneminde başlar ve yetişkinlikte de devam edebilir. Belirtiler yaşa, cinsiyete ve bireysel farklılıklara göre değişebilir. DEHB'nin temel belirtileri üç kategoriye ayrılır: dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsel davranışlar. İşte bu belirtilerden bazıları:

    Dikkat Eksikliği Belirtileri

    • Görevleri tamamlamakta zorlanma, sık sık ayrıntıları atlayarak çalışma.
    • Sürekli olarak dikkatin dağılması, görevlere odaklanamama.
    • Görevleri sonuçlandırmadan önce başka işlere geçme.
    • Eşyaları sık sık kaybetme.
    • Dinleme esnasında kolayca sıkılma, başkalarının konuşmalarını tamamlamalarını beklememe.
    • Organizasyon ve planlama konusunda güçlük çekme.

    Hiperaktivite Belirtileri

    • Hareket etmede zorlama, sakin oturmakta güçlük.
    • Sürekli olarak elleri veya ayakları ile oynama.
    • Durması gereken yerlerde duramama, sürekli olarak yer değiştirme.
    • Konuşurken yerinde duramama, aşırı konuşkanlık.
    • Dürtüsel şekillerde yanıt verme, sabırsızlık.

    Dürtüsel Davranış Belirtileri

    • Sırasını beklemekte güçlük çekme.
    • Başkalarını sürekli olarak kesme veya sırayı beklememe.
    • İhtiyatsızca tehlikeli aktivitelere atılma.
    • Kendini frenlemekte zorluk, düşünmeden tepki verme.
    • Sosyal normları göz ardı etme.

    DEBH Türleri Nelerdir?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), üç farklı alt tip veya türde sınıflandırılabilir. Bu alt tipler, bireylerin gösterdiği belirtiler açısından farklılık gösterir. İşte DEHB'nin alt tipleri:

    • • Dikkat Eksikliği Tipi (DEHB-D): Bu alt tip, temel olarak dikkat eksikliği belirtileri gösterir. Hiperaktivite ve dürtüsel davranışlar daha az belirgindir. Bu kişiler, genellikle dikkatlerini toplamakta güçlük çekerler, sık sık unutkanlık yaşarlar, görevleri tamamlamakta zorlanırlar ve kolayca dikkatleri dağılır. Hiperaktivite belirtileri daha hafif olabilir.
    • • Hiperaktivite/İmpulsivite Tipi (DEHB-Hİ): Bu alt tip, özellikle hiperaktivite ve dürtüsel davranış belirtileri gösterirken dikkat eksikliği belirtileri daha az belirgin olabilir. Bu kişiler, sık sık yerinde duramazlar, sürekli olarak hareket etme ihtiyacı hissederler, sık konuşurlar ve dürtüsel davranışlarda bulunabilirler.
    • • Karma Tip (DEHB-K): Bu alt tip, dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsel davranış belirtilerinin bir kombinasyonunu gösterir. Kişi hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivite/dürtüsel davranış belirtilerini deneyimler. Bu alt tip, DEHB'nin en yaygın görülen alt tipidir.

    Bu tipler, bireylerin belirtilerinin farklı şekillerde ortaya çıkabileceğini yansıtmaktadır. Ancak belirtmek önemlidir ki, bu alt tipler kesin bir teşhis koymak için kullanılırken, her bireyin deneyimleri ve belirtileri farklılık gösterebilir.

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedenleri Nelerdir?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) kesin nedeni tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak DEHB'nin gelişimine etki eden çeşitli faktörler ve olası nedenler araştırmalarla incelenmiştir. İşte DEHB'nin olası nedenleri hakkında bazı düşünceler:

    • • Genetik Faktörler: Genetik yatkınlık, DEHB'nin gelişiminde önemli bir rol oynayabilir. Aile geçmişi ve genetik faktörlerin, riski artırabileceği düşünülmektedir. DEHB'li bireylerin aile üyelerinde DEHB veya diğer psikiyatrik bozuklukların daha yaygın olduğu gözlemlenmiştir.
    • • Beyin Kimyasal Dengesizlikleri: Beyinde dopamin ve norepinefrin gibi nörotransmitterlerin dengesizliği ile ilişkilendirilmiştir. Bu nörotransmitterler, dikkat, öz düzenleme ve dürtü kontrolü gibi işlevlerde rol oynarlar. Bu kimyasal dengesizlikler, belirtilerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
    • • Beyin Yapısı ve Fonksiyonları: DEHB'li bireylerin beyin yapılarında ve işleyişlerinde farklılıklar olabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır. Özellikle frontal lob gibi beyin bölgelerinin işlevselliği, DEHB belirtileriyle ilişkilendirilmiştir. Frontal lob, öz düzenleme, dikkat ve planlama gibi bilişsel yetilerden sorumludur.

    • Prematürite veya Doğum Komplikasyonları: Prematürite, düşük doğum ağırlığı veya doğum sırasında meydana gelebilecek oksijen yetersizliği gibi faktörler, DEHB riskini artırabileceği düşünülen faktörler arasındadır.

    • Çevresel Faktörler: Gebelik ve erken çocukluk dönemi gibi hassas dönemlerde maruz kalınan çevresel faktörler, DEHB riskini etkileyebilir. Sigara içme, alkol veya uyuşturucu madde kullanımı gibi anne adayının maruz kaldığı zararlı etmenler, riski artırabilir.

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Tanısı Nasıl Konulur?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı, uzman bir sağlık profesyoneli tarafından yapılır ve kapsamlı bir değerlendirme sürecini içerir. Çocuklar, gençler ve yetişkinler için farklı değerlendirme yöntemleri kullanılabilir. İşte DEHB tanısı koymak için kullanılan bazı yaygın yöntemler:

    • • Klinik Değerlendirme: Bir psikiyatrist veya psikolog, bireyin belirtilerini değerlendirmek üzere klinik görüşme yapar. Bu görüşmelerde, bireyin yaşam öyküsü, semptomlarının şiddeti ve süresi hakkında detaylı bilgi toplanır. Ayrıca aile üyeleri veya öğretmenler gibi kişilerden de geri bildirim alınabilir.
    • • DEHB Değerlendirme Formları: Öğretmenler, ebeveynler veya bireyler tarafından doldurulan DEHB değerlendirme formları, belirtilerin daha geniş bir perspektiften değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Bu formlar, bireyin davranışlarını ve belirtilerini gözlemleyen kişilerin geri bildirimini içerir.
    • • Davranış Gözlemi: Davranış gözlemi, bireyin doğal çevresinde nasıl davrandığını gözlemlemeyi içerir. Bu gözlem, belirtilerin ne kadar sık ve yoğun bir şekilde ortaya çıktığını anlamaya yardımcı olabilir.
    • • Psikolojik Testler ve Anketler: DEHB tanısı koymak için psikolojik testler ve anketler kullanılabilir. Bu testler, bireyin dikkat, hiperaktivite ve dürtüsel davranışlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır.

    • Diğer Sağlık Sorunlarının Ekarte Edilmesi: DEHB belirtileri, diğer tıbbi veya psikiyatrik koşulların belirtileriyle benzerlik gösterebilir. Bu nedenle, tanı koymadan önce diğer sağlık sorunları ekarte edilmelidir.

    • Takip ve İzleme: DEHB tanısı, bireyin belirtilerinin zaman içinde nasıl değiştiğini anlamak için takip ve izleme gerektirebilir. Bu süreç, tedavi planının etkilerini değerlendirmek ve gerektiğinde ayarlamak için önemlidir.

    DEBH Testi Nedir? Nasıl Yapılır?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı koymak için farklı testler ve değerlendirme araçları kullanılabilir. Bu testler, belirtileri daha ayrıntılı bir şekilde incelemek ve uygun tedavi planı oluşturmak için yardımcı olabilir. İşte yaygın olarak kullanılan bazı DEHB testleri ve nasıl yapıldığına dair genel bilgiler:

    • • Conners DEHB Değerlendirme Formları: Bu değerlendirme formları, çocuklar, gençler ve yetişkinler için farklı versiyonlarda mevcuttur. Öğretmenler, ebeveynler ve bireyler tarafından doldurulabilir. Bu formlar, DEHB belirtilerini değerlendirmek üzere tasarlanmış sorular içerir.
    • • DSM-5 (Diagnostics and Statistical Manual of Mental Disorders) Kriterleri: DSM-5, psikiyatrik bozuklukların tanı kriterlerini belirleyen bir kılavuzdur. DEHB tanısı koymak için belirli semptomların ne kadar süreyle ve hangi yoğunlukta gözlenmesi gerektiği gibi kriterler bu kılavuzda yer alır.
    • • TOVA (Test of Variables of Attention): TOVA, dikkat eksikliği ve hiperaktiviteyi değerlendirmek üzere kullanılan bir bilgisayar tabanlı testtir. Bu test, bireyin dikkat ve dürtü kontrol yeteneklerini ölçmeye yardımcı olabilir.

    • NEPSY-II (A Developmental Neuropsychological Assessment, Second Edition): Bu test, çocukların bilişsel işlevlerini değerlendirmek amacıyla kullanılır. Dikkat, hafıza, işlem hızı gibi alanlarda değerlendirmeler içerir.

    • WISC-V (Wechsler Intelligence Scale for Children, Fifth Edition): Bu test, çocukların zeka düzeyini değerlendirmek için kullanılır. DEHB tanısının konulmasında yardımcı olabilir, ancak DEHB'nin kendisi için tasarlanmış bir test değildir.

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

    Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), multidisipliner bir yaklaşım gerektiren bir durumdur. Tedavi yöntemleri, bireyin yaşına, semptomlarının şiddetine, bireysel ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre belirlenir. Genellikle tedavi bir kombinasyon halinde uygulanır ve aşağıdaki yöntemleri içerebilir:

    • • İlaç Tedavisi: DEHB tedavisinde kullanılan ilaçlar, belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir. Genellikle uyarıcı ilaçlar, özellikle metilfenidat ve amfetamin türevleri, DEHB semptomlarını düzenlemek için kullanılır. Bu ilaçlar beyindeki nörotransmitterlerin düzeyini ayarlayarak dikkat süresini artırabilir, hiperaktiviteyi azaltabilir ve dürtüsel davranışları kontrol altına alabilir. İlaç tedavisi uzman bir doktor tarafından reçete edilmelidir ve düzenli takip gerektirir.
    • • Psikoterapi (Konuşma Terapisi): DEHB tedavisinde bilişsel davranışçı terapi (BDT), davranış terapisi ve eğitim destekli terapiler gibi psikoterapi yöntemleri kullanılabilir. Bu terapiler, bireyin öz düzenleme becerilerini geliştirmesine, problem çözme yeteneklerini artırmasına ve dürtüsel davranışlarını kontrol etmesine yardımcı olabilir.
    • • Eğitim ve Danışmanlık: Eğitimciler, öğretmenler ve aileler, DEHB'li bireyin öğrenme ve davranışsal gereksinimlerini anlamak için eğitim ve danışmanlık alabilir. Eğitimciler, sınıf içindeki öğrenme ortamını DEHB'li öğrenciye uygun hale getirmek için özel stratejiler geliştirebilir.

    • Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları, DEHB semptomlarını yönetmeye yardımcı olabilir. Düzenli uyku, dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve stres yönetimi gibi faktörler, genel iyilik hali üzerinde olumlu etkiler sağlayabilir.

    • Aile Eğitimi ve Destek Grupları: DEHB tanısı konmuş bireylerin aileleri için eğitim ve destek grupları sağlanabilir. Bu gruplar, ailelere DEHB ile nasıl başa çıkacakları, etkili iletişim stratejileri ve çocuklarını yönlendirmede kullanabilecekleri yöntemler hakkında bilgi sunabilir.

    "Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz."

    Yazar Hakkında

    Tıbbi Yayın Kurulu

    Tıbbi Yayın Kurulu

    tarafından 23.08.2023 tarihinde onaylandı.

    İletişim Formu

     
       
     
    MeryemKARAKAYA
    Psikoloji

    Klinik Psikolog

    Meryem KARAKAYA

    Koru Ankara Hastanesi